In totaal
116.871
steunbetuigingen
 
LAATSTE NIEUWS


Vrij onverwacht heeft D66 (Pia Dijkstra) op 17 juli 2020 het initiatiefwetsontwerp Voltooid Leven ingediend bij de Tweede Kamer. De wet is terug te vinden onder de titel: Voorstel van wet houdende toetsing van levenseindebegeleiding van ouderen op verzoek.

Onverwacht omdat in coronatijd zoveel ouderen tegen hun wil aan het virus zijn bezweken. Is de tijd dan wel geschikt om wéér over het levenseinde van oude mensen te beginnen? Ja, juist nu, heeft D66 kennelijk gedacht, moet aan ouderen wier leven om welke reden dan ook voltooid is, een uitweg worden geboden. Niet tegen hun wil zoals bij Covid-19 en zeker niet alleen aan kwetsbare ouderen, maar aan iedere oudere die het recht op hulp bij zelfdoding wil aangrijpen om uit het leven te stappen. 

Opnieuw wordt er moeilijk gedaan over de term 'voltooid leven'. Maar wat is er mis mee? Voltooid leven is een verzamelbegrip waar de Nederlandse taal bol van staat. Als we bijvoorbeeld de term 'criminaliteit' of 'participatiemaatschappij' gebruiken weten we toch ook zo ongeveer wat er mee bedoeld wordt? Bij voltooid leven in combinatie met ouderen is dat niet anders.

D66 kwam in december 2016 al met een wetsvoorstel. Dat is dus drie en half jaar blijven liggen. De Tweede Kamer eiste namelijk eerst een onderzoek naar de omvang van de groep ouderen die het zou betreffen voordat de wet kon worden ingediend. De christelijke partijen hoopten er op dat als dit zgn. PERSPECTIEF-onderzoek weinig zou opleveren, het wetsvoorstel dan wellicht van de baan zou zijn.

Hieronder worden de diverse stappen in dit proces beschreven. We beginnen bij het wetsontwerp van D66 en het in januari jl. uitge-
brachte onderzoek. Vervolgens wordt teruggeblikt op het rapport van de Commissie-Schnabel en de Kabinetsreactie daarop die een stimulans vormde om de ingeslagen weg te continueren. Tenslotte eindigen we bij Uit Vrije Wil, de actie die heeft geleid tot het burgerinitiatief voltooid leven en 10 jaar later het D66-wetsvoorstel tot gevolg heeft.


ONTWIKKELINGEN TOT NU TOE



WETSVOORSTEL VAN D66


Hulp bij zelfdoding toestaan aan ouderen wier leven voltooid is - af is, zegt Pia Dijkstra - is het hooddoel van de nieuwe wet. Zo op het eerste gezicht is er in het ingediende wetsvoorstel niet veel veranderd ten opzichte van de eerdere versie die in 2016 werd gelanceerd. De leeftijdsgrens blijft gehandhaafd op 75 jaar en ouder en er wordt geen ondraaglijk en uitzichtloos lijden vereist zoals in de Euthanasiewet wél het geval is. Ook ouderen die nog tamelijk gezond zijn (zonder medische klachten) moeten met in acht te nemen zorgvuldigheid, over hun eigen sterven kunnen gaan. Het verzoek om hulp bij zelfdoding dient vrijwillig, weloverwogen en duurzaam te zijn. Op deze basale zorgvuldigheidseisen toetst de levenseindebegeleider, bij Uit Vrije Wil stervenshulpverlener geheten.


Levenseindebegeleiders vormen een nieuwe professionele beroepsgroep. Naast artsen kan het beroep worden uitgeoefend door verpleegkundigen, psychotherapeuten en gezondheidszorgpsycho-logen met een kopstudie van een half jaar achter de rug. Zij zijn bevoegd de ouderen de dodelijke middelen te verschaffen, welke euthanatica de apotheker aan deze professional verstrekt. De oudere die wil sterven, neemt de middelen zelf in. In het wetsvoorstel van D66 is de middelenverstrekking beter geregeld dan in het voormalig wetsontwerp van Uit Vrije Wil. Een verandering ten goede.


Veranderd is ook - enigszins in betuttelende zin - als reactie op kritieken en in navolging van de bevindingen uit het Perspectief-onderzoek, dat de levenseindebegeleider het gesprek over de stervenswens aangaat met degene die om hulp bij zelfdoding vraagt. Dit om te onderzoeken of het verzoek voldoet aan de drie criteria. Misschien zijn er alternatieven en/of wordt er druk ervaren. Behalve met de aanvrager zal de levenseindebegeleider spreken met de familie en de huisarts, als de om hulp vragende oudere dat goedkeurt. Zo niet, dan gebeurt dat niet.


Sowieso betekent dit wetsvoorstel een enorme pré in vergelijking met initiatieven die ofwel van degene in kwestie een grondige voorbereiding vergen - waartoe velen niet in staat zijn - ofwel tot op heden niet voldoen aan maatschappelijk verplichte waarborgen.


Natuurlijk, de gestelde zorgvuldigheidseisen vormen een inperking van de autonomie. Desalniettemin komt deze wet het dichtst bij het recht op zelfbeschikking, persoonlijke autonomie en eerbiediging van de menselijke waardigheid.


De Raad van State buigt zich nu over Dijkstra's wet en komt over een paar maanden met een advies. Pas na verwerking hiervan in het wetsvoorstel, begint de schriftelijke behandeling in de Tweede Kamer. Het zal na de verkiezingen zijn eer het Kamerdebat over de voltooid leven-wet gaat plaatsvinden.


HET PERSPECTIEF-ONDERZOEK 


Hoe groot is de groep ouderen met een voltooid leven wilde de Tweede Kamer weten. Tijdens de formatie in 2017 tussen D66, VVD, CDA en CU werd tot een onderzoek besloten waarvan de uitkomst eerst bekend moest zijn wilde D66 zijn wetsvoorstel indienen. Zo trad er jarenlange vertraging op.


Het Perspectief-onderzoek dat in januari 2020 werd gepubliceerd, is uitgevoerd door een onderzoeksteam van de Universiteit voor Humanistiek en het Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns Geneeskunde van het UMCU. het geheel stond onder leiding van Dr. Els van Wijngaarden die haar proefschrift uit 2016 al had gewijd aan Voltooid Leven Subtitel: Over leven en willen sterven.


Nu is het curieuze dat we na dit onderzoek nóg niet weten hoe groot de groep ouderen met voltooid leven is. Waarschijnlijk is de groep (veel?) groter dan uit het onderzoek blijkt. De crux is dat er veel ouderen buiten het onderzoek zijn gevallen - de echte ouderen van 75, 80, 90 jaar -, want je moest wél overweg kunnen met een computer. Er werden elektronische vragenlijsten uitgezet bij een bestaand online panel van het onderzoeksbedrijf Kantar Public.


Raadpleegt men de statistieken van het CBS dan blijken 75-plussers voor 77,2% toegang tot internet te hebben (tegenover 97% personen van 12 jaar of ouder). Dat betekent dat 22,8% van de echte ouderen geen computer heeft, zij vallen sowieso al buiten het onderzoek en zijn dus nooit benaderd. Hier is sprake van een selectie bias, dat wil zeggen dat de getrokken steekproef geen goede afspiegeling vormt van de populatie die centraal staat in het onderzoek.


Ter illustratie: op 1 augustus jl. kon op het digitaal ledencongres van 50PLUS maar liefst 20% van de 4.100 leden geen stem uitbrengen omdat zij thuis niet over internet beschikken. En dat zijn dan nog goed opgeleide, politiek-actieve leden c.q. ouderen.


Terug naar het Perspectief-onderzoek. De steekproef werd verspreid onder 32.477 burgers van 55 jaar en ouder. Voor zo'n brede invalshoek is gekozen om te staven of de doodswens inderdaad vaker voorkomt naarmate de leeftijd vordert. 21.294 mensen van het online panel vulden de vragenlijst in. Van die 21.294 55-plussers waren er slechts 3.175 personen van 75 jaar en ouder, dat is 14,9%.


Het was er toch in eerste instantie om te doen te achterhalen hoe groot de groep van 75-plussers met voltooid leven is? Dat wilde de Tweede Kamer eerst weten voordat D66 zijn wetsontwerp mocht indienen. En nu blijkt die leeftijdsgroep nauwelijks betrokken in het onderzoek.


Het volgende valt daarbij op: van de 75+ deelnemers heeft een even groot aantal wél en niet gerespondeerd, terwijl bij de jongere ouderen (55+) in vergelijking met het aantal respondenten, ongeveerd de helft geen respons heeft gegeven. Bij 90-94 overtreft zelfs het aantal non-respons de respondenten: 104 tegenover 54. (tabel 13.3 pag. 178.) Is het vreemd te veronderstellen juist onder die heel oude mensen die het laten afweten om de vragenlijst in te vullen, voltooid leven aan te treffen?


Uit het onderzoek blijkt dat de groep die het leven wil beëindigen klein is: 0,18 procent van de 55-plussers, dat zijn tienduizend mensen. Daarvan is het merendeel, 83%, jonger dan 75 jaar. Het komt uiteindelijk neer op 1.700 75-plussers. 


Dit is overigens nog een aanzienlijk aantal. Maar de wet is evenals de denkbeeldige pil van Drion ook bedoeld ter geruststelling, als zekerheid dat als het moment daar is, men niet in de steek gelaten wordt, er hulp voorhanden is. Bij de pil van Drion wordt dit aspect van de geruststelling steeds benadrukt, waarom ook niet bij het wetsontwerp?


Pia Dijkstra's voltooid-levenwet is onnodig, schrijft Govert den Hartogh in de NRC van 3 augustus jl., want de groep is klein. Dat bleek enkele maanden geleden uit het Perspectief-onderzoek zegt hij daarbij. Maar Govert den Hartogh was lid van de begeleidingscom-missie van het Perspectief-onderzoek en is in die positie kennelijk niet voldoende alert geweest om de bias van het onderzoek op te merken.


Om 55-plussers als ouderen aan te duiden is niet gebruikelijk. Velen willen zo niet genoemd worden. Tussen 55-plus en 75-plus zit minstens één generatie. Terwijl voltooid leven gedefinieerd wordt aan de hand van speciale kenmerken (w.o. geestelijke en lichamelijke moeheid van het leven), treedt er vertroebeling in door in het onderzoek de leeftijdsgrens op 55+ te stellen. Dit zijn mensen van een andere generatie, die vaak nog midden in het leven staan, AOW en pensioen ver weg, zeker niet onderhevig aan typische ouderdomsverschijnselen. Dat ook bij deze bevolkingsgroep de doodswens wordt aangetroffen, is een nieuw onderzoeksfeit. Dat het Perspectief-onderzoek dit naar boven heeft weten te halen, valt te prijzen.


Echter, de hamvraag blijft: hoe groot is de groep van 75 jaar en ouder met voltooid leven?


HET RAPPORT SCHNABEL


We gaan even terug in de tijd. Naar aanleiding van de tweede evaluatie van de Euthanasiewet werd op instigatie van de VVD-fractie in de Tweede Kamer de Adviescommissie Voltooid Leven ingesteld. De adviescommissie, ook wel naar haar voorzitter Commissie-

Schnabel genoemd, kreeg de opdracht te adviseren over de juridische mogelijkheden en de maatschappelijke dilemma's met betrekking tot hulp bij zelfdoding aan mensen die hun leven voltooid achten. Maar het rapport Schnabel dat op 4 februari 2016 werd uitgebracht, rapporteerde slechts over de juridische onmogelijkheden.


Een van de hoofdconclusies was: de groep waar het om gaat lijkt klein. De Euthanasiewet biedt voldoende ruimte om het merendeel van de 'voltooid leven'-problematiek te ondervangen. Bovendien valt het ervaren van een voltooid leven te voorkomen. Aandachtspunten zijn eenzaamheid bestrijden en zelfredzaamheid vergroten.


De adviescommissie rapporteerde haar bevindingen op basis van literatuuronderzoek. Zelf gaf zij als definitie van mensen met een voltooid leven dat zij veelal op leeftijd zijn, naar hun eigen oordeel geen levensperspectief meer hebben en dat zij als gevolg daarvan een persisterende, actieve doodswens ontwikkeld hebben.


Deze definitie - met het onderdeel persisterende doodswens - is in wezen overgenomen in het Perspectief-onderzoek. Immers, de centrale vraag die richting gaf aan het onderzoek was: hoe groot is de groep mensen (55+) die geen levensperspectief meer ervaren en als gevolg daarvan een persisterende al-dan-niet actieve doodswens hebben die buiten de Euthanasiewet lijkt te vallen.


Tot twee keer toe wordt uitgegaan van een persisterende doodswens als gevolg van geen levensperspectief meer hebben. Beter ware het geweest een duurzame doodswens tot uitgangspunt te nemen, want deze is weliswaar aanhoudend, maar niet dwingend. Een persisterende doodswens is een aanname die veel te stellig is en niet aansluit op de werkelijkheid. Uit het onderzoek valt op te maken dat de deelnemers veel piekeren, heen en weer bewegen op een lijn, ambivalent zijn. Dat is niet verwonderlijk. Zelfs Socrates zegt in Plato's Hippias: "Ik weifel, ga heen en weer, en verander steeds van mening." Is dit niet de condition humaine? Weifelen, aarzelen, bang zijn en dan op een gegeven moment toch de knoop doorhakken. Zo gebeurt dan nu eenmaal in het leven.


De KABINETSREACTIE


Het VVD-PvdA-kabinet (Rutte II) stuurde op 12 oktober 2016 een brief getiteld 'Kabinetsreactie en visie Voltooid Leven' naar de Tweede Kamer. Daarmee legde het kabinet het rapport van de Adviescommissie Voltooid Leven naast zich neer. Minister Edith Schippers die dezelfde dag de Kabinetsreactie in Nieuwsuur naar buiten bracht, vond het een degelijk rapport en had het echt stuk gelezen, maar was wél tot een andere conclusie gekomen.


In de brief geeft het kabinet een verrassend eigen visie op voltooid leven. Voor degenen die daarover meer willen weten, is de Kabinetsreactie onder de gelijknamige button op de Homepagina terug te vinden.


In het debat over de Kabinetsreactie in een plenaire vergadering van de Tweede Kamer op 26 oktober 2016 stemde de meerderheid van de Tweede Kamer (PvdA, VVD, D66, GroenLinks, 50PLUS) er mee in dat nu verder aan een wet gewerkt kan worden. PVV en SP twijfelden, de christelijke partijen (CU, SGP, CDA) waren fel tegen en omarmden het rapport Schnabel. Daarmee gaven zij wél aan dat de Euthanasiewet goed functioneert en dat is weer winst.


Terwijl de Tweede Kamer in oktober 2016 voor het eerst aangeeft naar een wet toe te willen werken, komt D66 in december al met een wetsvoorstel. En zo is de cirkel weer rond, want daarover hebben we al in het Laatste Nieuws bericht.


DE CONCRETE GESCHIEDENIS VAN UIT VRIJE WIL

 

Uit Vrije Wil kwam met een reuze klap binnen. Tien dagen na de persconferentie in Nieuwspoort en de lancering van de website op 9 februari 2010 waren al de voor het burgerinitiatief benodigde 40.000 steunbetuigingen binnen. (Het manifest waarmee naar buiten werd getreden, is te vinden onder de button Burgerinitiatief op de Homepagina.) Uiteindelijk werden op 18 mei 2010 116.871 (schriftelijke en digitale) steunbetuigingen bij de Tweede Kamer ingediend.

 

Van begin af aan heeft een initiatiefgroep van min of meer bekende Nederlanders de kar getrokken. Ouderen die voor ouderen opkomen en zich verdienstelijk hebben gemaakt in de politiek, kunst en cultuur, de media, de gezondheidszorg en de wetenschap. De Initiatiefgroep Uit Vrije Wil heeft bestaan uit:

 

Hedy d’Ancona, Yvonne van Baarle, Wouter Beekman, Frits Bolkestein, Mies Bouwman, Marie-José Grotenhuis, Eylard van Hall, Jit Peters, Milly van Stiphout-Croonenberg, Theo Strengers, Eugène Sutorius, Dick Swaab, Katuscha Tellegen, Jan Terlouw, Paul van Vliet.

 

Omdat een burgerinitiatief voor behandeling in de Tweede Kamer een uitgewerkt voorstel moest zijn, heeft de initiatiefgroep een proeve van wet gemaakt. Eugène Sutorius en Jit Peters namen het voortouw. Dit wetsvoorstel diende als uitgangspunt voor de hoorzitting van de commissies voor Veiligheid en Justitie en voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport op 16 februari 2011 waarin leden van de initiatiefgroep de gelegenheid kregen de voorgestane maatregelen te verduidelijken. (Het wetsontwerp van Uit Vrije Wil is te vinden onder de button Wetgeving  op de Homepagina.)

 

Vervolgens werden op 18 mei 2011 rondetafelgesprekken gevoerd met ethici, wetenschappers, relevante organisaties, publicisten en ervaringsdeskundigen.

 

(Terzijde, maar van groot belang: in juni van datzelfde jaar bracht de KNMG een rapport uit waarin deze artsenfederatie aangaf onder druk van Uit Vrije Wil haar standpunt te verruimen. Voortaan kon ook een niet-lineaire optelsom van medische en niet-medische problemen, die dikwijls elk op zich niet levensbedreigend of fataal zijn, leiden tot uitzichtloos en ondraaglijk lijden in de zin van de Euthanasiewet. Vrij vertaald: een stapeling van ouderdomsklachten is voortaan ook een valide grond voor euthanasie.)

 

In de aanloop naar het Kamerdebat heeft ook de NVVE zich niet onbetuigd gelaten. Zij promootte de website Geachtekamerleden.nl waarop 4200 burgers reageerden met vaak schrijnende verhalen over de dood van een geliefd persoon. Op 17 januari 2012 kregen de woordvoerders ethiek van de politieke partijen 1000 geselecteerde, gebundelde verhalen over voltooid leven als petitie aangereikt.

 

Het burgerinitiatief werd in de Tweede Kamer uiteindelijk plenair behandeld op 8 maart 2012. Dat was een bijzondere gebeurtenis. Het NOS-journaal besteedde er uitvoerig aandacht aan. Ook voor de leden van de Tweede Kamer was het buitengewoon. Zo vaak komt het niet voor dat een burgerinitiatief op de agenda staat.

 

Door de aangenomen motie-Klijnsma werd bepaald dat het burgerinitiatief betrokken zou worden in de kabinetsreactie op de tweede evaluatie van de Euthanasiewet. Het burgerinitiatief was dus behandeld, maar kwam toch ook weer terug.

 

Op 30 september 2013 kreeg Uit Vrije Wil voor het laatst de gelegenheid haar standpunt in de Tweede Kamer toe te lichten. Dat was in een rondetafelgesprek dat de Commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport hield over de tweede evaluatie van de Euthanasiewet en de kabinetsreactie daarop. Uit de voorliggende kamerstukken kwam het volgende naarvoren. 

 

Het kabinet is van mening dat er na jarenlange discussie een evenwicht is gevonden voor het handelen rond het levenseinde. (Uit Vrije Wil deelt deze mening in het geheel niet, want de discussie is nog nooit zo hoog opgelaaid.) De hoofdredenering om het wetsvoorstel van Uit Vrije Wil af te wijzen is echter dat het zich niet goed zou verhouden tot het huidige stelsel. (In het position paper van Uit Vrije Wil wordt dat weerlegd.)


Onder het motto 'Waar een wil is, is een weg' drong Uit Vrije Wil er bij die gelegenheid ten slotte op aan om - als het niet anders kan - een Staatscommissie Voltooid Leven in te stellen. "Dat betekent wél uitstel, maar u geeft ouderen met een voltooid leven in ieder geval hoop op een oplossing."


Hiermee is een einde gekomen aan Uit Vrije Wil en het door haar geïnitieerde burgerinitiatief. Ons doel - een veilige hulpverlenersroute voor oude mensen van 70 jaar en ouder die hun leven voltooid achten - is nog niet bereikt, maar de initiatiefleden zijn ervan overtuigd: het komt!


Dit schreef Uit Vrije Wil toen zij zich ophief. Het Kabinet Rutte II heeft nu het initiatief genomen om de voorgestane wettelijke regeling tot stand te brengen. Dit betekent een ethische vernieuwing die past in de Nederlandse traditie.


Deze site wordt voor onbepaalde tijd aangehouden teneinde belangrijk nieuws en toekomstige ontwikkelingen met u te kunnen delen. De informatie wordt verstrekt door Yvonne van Baarle, initiatiefneemster van Uit Vrije Wil en van het Burgerinitiatief Voltooid Leven. (Update 25 augustus2020)

 

 

 

 

 

Deel deze site met uw relaties: